Gaat kilometerheffing werken?

Nederland gaat ook de kilometerheffing invoeren. Vroeg of laat. De technologie is er en de noodzaak om duurzaam te gaan vervoeren ook. Is het niet vanwege de CO2, dan is het wel vanwege de vollopende wegen. Maar wat gaat het betekenen voor de vervoerstromen? Gaan verladers duurzamer vervoeren? Dat was het thema van de laatste Connekt netwerkbijeenkomst.

Wat die prijs per kilomer wordt is nog onbekend, maar die zal gemiddeld rond de €0,20 liggen en afhangen van het moment van de dag. Dat is een stijging van de transportkosten per kilometer over de weg met ruim 20%! En er zijn zelfs politici in Europa die het hebben over ‘fileboetes’ voor vrachtwagens…

We weten nog weinig over effect van kilometerheffing
Ondanks dat beprijzen en rekeningrijden al jaren onderwerp zijn van vele onderzoeken is er relatief weinig onderzoek gedaan naar de invloed van beprijzingsinstrumenten op de inrichting van distributienetwerken.
En we hebben eigenlijk ook al stiekem geëxperimenteerd met beprijzen door de hoge dieselprijzen vorig jaar… overigens, zonder enig echt effect op de inrichting van distributienetwerken.

TNO is bezig met zo’n onderzoek! Enkele voorlopige conclusies:
“De huidige toltarieven kunnen de centralisatie trend van distributiecentra zoals dat in de afgelopen 20 jaar heeft plaatsgevonden, zowel nationaal als continentaal, niet stoppen, laat staan omkeren. Beprijzing moet daarom vooral ingezet worden om het gebruik van voertuigcapaciteit te verbeteren, in het bijzonder voor retourladingen, en de overstap van vracht over weg naar andere modaliteiten te stimuleren.”
“De invoeringen van kilometerbeprijzing of Anders Betalen voor Mobiliteit lijkt voor de meeste vervoerders en verladers op het moment nog heel ver in de toekomst te liggen. De bekendheid met de huidige plannen van het kabinet in de vervoerswereld is gering. Wellicht mede door de onbekendheid met ABvM, en dus ook het ontbreken van onderzoek en discussie binnen het bedrijf verwachten de meeste bedrijven dat er extra kosten zullen komen door ABvM. Het idee is dat deze extra kosten door te belasten zijn naar de klant of ten koste gaan van de marge, maar dat er in eerste instantie weinig zal veranderen in de logistieke keuzes.”
“Op basis van de interviews lijken de extra kosten door de invoering van een kilometerprijs in eerste instantie doorberekend te worden of ten koste van de marge te gaan (zeker bij invoering van een geringe platte kilometer prijs in 2011) en niet te leiden tot logistiek veranderingen. De reactie is ook afhankelijk van de concurrentie, het is niet mogelijk om als enige extra kosten door te belasten. Eigenvervoerders maken wellicht een heroverweging tussen uitbesteden of zelf doen. Daarnaast kan verwacht worden dat er extra aandacht komt voor de beladingsgraad (als de kilometerprijs hoger wordt). Nu al wordt er zo min mogelijk gereden in dure tijden (de spits), dit zal tegen de tijd dat er gevariabiliseerd wordt naar plaats en tijd nog meer kunnen worden. Het lijkt met name netwerkvervoerders waarschijnlijk dat er meer volume vervoerd zal gaan worden via netwerken als ABvM (met variabilisatie in prijs naar tijd en plaats) wordt ingevoerd.“

Wat zegt de theorie?
Diverse factoren spelen een rol bij het bepalen van de het distributienetwerk. Allereerst de strategie van de onderneming en de levereisen van de klanten. Daarvoor doen we het uiteindelijk in de logistiek. De logistiek van dagverse melk moet toch echt anders dan de logistiek van de trendy Breaker van Friesland Foods?
Maar ook de cultuur in een onderneming en de wijze waarop met risico’s wil afdekken spelen een rol. Nationale verkooporganisaties die hun voorraad locaties willen vasthouden of groothandels die nog steeds menen te moeten leven van hun voorraad.

En die logistieke afspraken met klanten wil een ondernemer realiseren tegen de laagste mogelijke kosten van produceren en distribueren en bedenkt een slimme supply chain. De offshoring van productie naar lage loon landen is al een bekend fenomeen en werkt zolang de extra logistieke kosten en voorraden opwegen tegen de lagere productiekosten elders. En tenslotte, spelen de distributiekosten een rol bij de inrichting van de de supply chain…
Om de vraag te kunnen beantwoorden voor welke sectoren beprijzen echt leidt tot hogere distributiekosten en andere keuze bij het distributienetwerk moeten we terug naar de klassieke distributielessen.

Lage waardedichtheid
Waardedichtheid en verpakkingsdichtheid bepalen de opbouw distributiekosten. Alleen sectoren die een lage waardedichtheid (waarde van het product per kubieke meter) en verpakkingsdichtheid zullen serieus worden getroffen door hogere transportkosten. Bij andere sectoren zijn handling- danwel voorraadkosten belangrijker bij het inrichten van het distibutienetwerk.
Dit zijn bijvoorbeeld bouwmaterialen, voedingsmiddelen, chemie, staal en andere basisgrondstoffen en de land- en tuinbouw. Zijn dat niet juist de sterke sectoren in Nederland? Die worden vol getroffen door de kilometerheffing.

Transportkosten per sector
Laten we eens inzoomen op de transportkosten per sector. Daarover is eigenlijk weinig bekend. De European Logistics Association heeft voor het laatst in 2004 onderzoek gedaan naar de logistieke kosten in individuele schakels in de keten.
De transportkosten lijken gering: 2-4% van de omzet als we cijfers ELA onder producenten moeten geloven. Jaarlijks onderzoek van CSCMP komt tot dezelfde cijfers. Maar het is eigenlijk veel belangrijker te kijken naar het aandeel van de transportkosten in de toegevoegde waarde van ondernemingen.

Beprijzen kost dus maar 0.5 tot 1% van de omzet per schakel. Maar, er is een cumulatief effect voor de gehele supply chain! Wat als leveranciers, en hun leveranciers, het weer doorberekenen in hun prijs? Dan is het effect van beprijzen 1 tot 4% van de omzet aan einde van de keten! En mogelijk hoger voor ketens met echt lage waardedichtheden. Daar kunnen de gevolgen wel eens 5 tot 10% van de omzet zijn! En dat is fors… een burning platform!

Als logistiek manager heb je dus ‘plezierig’ nieuws. Na jaren van kostendaling mag je nu aan je baas gaan vertellen dat het duurder wordt. En het goed nieuws is dat het ook minder betrouwbaar wordt door alle congestie. Wat zeg je dan bij je eindejaargesprek als je baas vraagt: “Wat heb jij eraan gedaan”?
Ga jij eigenlijk wel eens zitten met jouw partners in jouw keten? Dankzij de economische groei, hebben we de hogere dieselprijzen eenvoudig met de marges in de supply chain kunnen opvangen. Nu is die marge weg… Tijd voor innovatie dus!

Hoe kun je inspelen op beprijzen?

Wat zijn de noodzakelijke innovaties om de effecten van de kilometerheffing op te vangen?

Een gericht industriebeleid
Welke sectoren willen we eigenlijk aan onze regio binden? Kansrijke sectoren zijn voedingsmiddelen, hi-tech, energietechnologie, farmacie, fijnchemie, MRO (maintenance valley) en hoogwaardige machinebouw. Meer moet je niet willen. Slim samenspel van toeleveranciers, fabrikanten, groothandel, flexpartners, detailhandel, kenniscentra, overheden en natuurlijk logistiek dienstverleners bepaalt succes of falen. Initiatieven als Amsterdam Connecting Trade, Maintenance Valley en Industrieterrein Hazeldonk zijn goede voorbeelden.

Samenwerking in de supply chain
Het is juist het Nederlandse poldermodel dat bijzondere kracht zou kunnen geven. Martin Christopher betoogt dat de concurrentie verschuift van tussen ondernemingen onderling naar tussen supply chains. Samen werken aan het bedenken van producten, het maken van producten en het leveren van die producten. Mijn studenten zeggen: ‘van korrel tot borrel’. Samenspel bepaalt succes of falen. Niet meer die ene onderneming, dat ene schakeltje in de supply chain. Ondernemingen moeten niet elkaar beconcurreren, maar samen concurreren. De bloementeelt- en tuinbouw sectoren laten zien dat dat kan. We hebben het duurste gas van de wereld, razend duur personeel en de tuinbouw ziet op kostbare grond, toch weet die sector door intensieve samenwerking binnen de sector zich staande te houden als wereldspeler. SCA, Hak en Hero laten in Breda zien dat samenwerking loont!

Cross Chain Control Centers
Veel verladers overwegen het bundelen van goederenstromen met die van andere verladers. Het laten samensmelten van supply chains is het nieuwe instrument om nog meer logistieke kosten uit de keten te halen. Daarvoor heeft de Commissie van Laarhoven het concept Cross Chain Control Center (4C) gelanceerd. Het Nederlandse Centraal Boekhuis is een voorbeeld van 4C dat al meer dan 100 jaar laat zien dat het kan.

Transparantie en connectiviteit
ICT ondersteunt logistiek op vele manieren. Ten eerste is informatie nodig over klanten, leveranciers, capaciteiten, goederenstromen en geldstromen. Er is ook informatie nodig voor het dagelijks uitvoeren van logistieke processen in afdelingen als verkoop, productie, het distributiecentrum, bij de service en het transport. Vervolgens is informatie nodig voor de planning en besturing van de processen op het niveau van de goederenstroom en de afdelingen. Tenslotte is informatie nodig voor tactische en strategische logistieke beslissingen op het niveau van de gehele keten. Succesvolle supply chains kenmerken zich door grenzenloze uitwisseling van informatie in de keten op alle niveaus!

Competenties van supply chain managers
Logistiek is mensenwerk. Werk van 600.000 mensen in Nederland. Pakjes gaan pas bewegen als die mensen in de logistieke keten beslissingen nemen over bestellingen, de magazijnplanning, de prioriteiten in het transport of wanneer ze de klant een levertijd beloven.
Nederland is bij uitstek een land dat om logistiek draait. Logistiek is een hoogwaardige vorm van dienstverlening die draait om intelligente systemen en slimme oplossingen. Toch is er te weinig animo om logistiek te studeren en wordt het werk ondergewaardeerd. Onlangs is ‘Nederland is logistiek’ gepresenteerd.

Nederland supply chain land vraagt om managers die kampioen zijn in:
•    Het winstgevend inrichten van waardeketens
•    business scenario planning: het continu denken in termen van ‘wat als’
•    het opzetten van succesvolle allianties
•    het inzetten van ICT voor de planning en besturing van de waarde keten
•    het daadwerkelijk invoeren van innovaties in de waarde keten.

De logistieke sector wordt dan weer een gezonde, winstgevende sector waarin het leuk, of modieus gezegd, ‘sexy’ is om te werken.

Denk eens goed na!
Reken het eens uit voor jouw onderneming; wat gaat beprijzen jouw logistieke keten kosten?
Is innovatieve samenwerking ook in jouw sector nodig tussen verladers, dienstverleners, technologie en overheden. En dat is meer dan alleen die vrachtwagen, dat schip, dat bedrijventerrein of die uitbreiding van infrastructuur. Het gaat vooral om slimmer samenwerking.
Wat vertel jij je baas in het eindejaarsgesprek?

Meer lezen?
Wat is logistiek? Wat is supply chain management? De antwoorden staat in mijn boek ‘Logistiek’ dat is uit is gebracht bij uitgeverij Pearson. De integrale supply chain vormt het uitgangspunt, maar andere bedrijfsprocessen zoals marketing, ICT en HRM worden niet vergeten. Verder komen actuele ontwikkelingen in het vakgebied aan de orde, zoals globalisering, duurzaamheid, veiligheid, innovaties en de meest recente ICT-ontwikkelingen.

Het boek kun je bestellen bij Managementboek.