Ik reageer op de zinsnede “Ondernemingen moeten niet elkaar beconcurreren, maar samen concurreren’ in de blog over beprijzen van transport. ‘De bloementeelt- en tuinbouw sectoren laten zien dat dat kan. We hebben het duurste gas van de wereld, razend duur personeel en de tuinbouw ziet op kostbare grond, toch weet die sector door intensieve samenwerking binnen de sector zich staande te houden als wereldspeler.
Ik werk in de tuinbouwsector en durf de stelling aan dat het succes van deze sector vooral ligt in het (innovatief) ondernemerschap op de glastuinbouwbedrijven en het gunstige teeltklimaat in Nederland en niet zozeer door de samenwerking in de keten. De ketenorganisatie is meer een gevolg van, dan een oorzaak. De ondernemers in de land- en tuinbouw hebben zelf al meer dan 100 jaar geleden inkoop- en afzetcoöperaties (waaronder veilingen) opgericht om de keten te integreren / te verkorten en daardoor meer grip op de markt te krijgen. Dat is dus eerder verticale integratie dan verticale coördinatie/samenwerking.
Met goede samenwerking in de keten en een faire prijsverdeling zouden die coöperaties er nooit gekomen zijn. De laatste jaren zien we de kracht van de veiling iets afbrokkelen door de rechtstreekse verkoop van tuinders aan supermarktketens. Recente studie van het Landbouw-Economisch Instituut laat zien dat dit al ten koste gaat van de prijs die telers ontvangen. !
Gelukkig ziet de sector dit nu ook in en worden er gesprekken gevoerd om (horizontaal) afzet weer meer te bundelen. Het zou mij niet verbazen als deze horizontale samenwerking uiteindelijk de overhand gaat krijgen boven de verticale samenwerking. De telersvereniging die hieruit ontstaat zal gezamenlijk dan wel uitmaken van welk verwerkings- en retailkanaal ze gebruik wenst te maken (‘back to the core business’ dus). Het feit dat de tuinbouwveilingen de wereldregie in handen hebben en daardoor ondanks de dure productiefactoren als grond en arbeid kunnen blijven produceren is voornamelijk het gevolg van een historisch gegroeide sterke marktplaats/centrumfunctie (toen grond en arbeid nog goedkoper waren en er veel geteeld werd in niet of nauwelijks verwarmde kassen).
Kortom, dit kun je ook niet echt terugrelateren aan een huidige of historische ketensamenwerking maar is gewoon een (positieve) pad-afhankelijkheid: het is voor een teler vaak interessanter om aan een wereldwijde marktplaats te leveren dan zelf afzet te organiseren. De suggestie die spreekt uit de zinsnede alsof actoren in de tuinbouwketen al jarenlang bewust strategisch kiezen voor een verticale samenwerking onderschrijf ik dus niet!
Jos van der Knaap
Tags: 4c, landbouw, tuinbouw, veiling
Ik onderschrijf de stelling van Jos van der Knaap. Door de concentratie van marktmacht bij de veilingen, is de huidige situatie met verticale (pseudo) integratie ontstaan.
Nu zich steeds meer nevenkanalen ontwikkelen, zie je de horizontale samenwerking meer en meer plaats vinden. Dit heeft echter het risico te ontaarden in een gevecht tussen kwekerscollectieven om een retailkanaal. Hiermee lijkt de retail (supermarkten, tuincentra, DHZ) uiteindelijk toch de macht aan zich te trekken.
Gek genoeg zijn er ook een paar (buitenlandse) intitiatieven van verticale integratie door overnames. Een Italiaanse kweker die handelshuizen en transporteurs overneemt (voorwaartse integratie), een Franse retailer die een handelshuis en een distributienetwerk opzet (achterwaartse integratie).
Ik zie in de toekomst dus vooral een splitsing ontstaan tussen het brede assortiment (de kwekerscollectieven) en de snelle leane keten (de integratie door overnames).
Responsiviteit zal voor deze twee ontwikkelingsrichtingen een kritische succesfactor blijken.