Een blik over de grenzen

De arbeidsmarkt is echter geen markt die ophoudt bij de grenzen van een gemeente, of sterker nog, van landen. Het streven naar een hogere arbeidsparticipatie kan juist bereikt worden door op Europese schaal te ‘schuiven’ met arbeidskrachten. Otto Work Force deed onderzoek naar de Europese arbeidsmarkt: de netto arbeidsparticipatie geeft aan hoeveel procent van de potentiële beroepsbevolking (15-65 jaar) een betaalde baan heeft van ten minste twaalf uur per week. Nederland heeft met zo’n 75% de hoogste arbeidsparticipatie van de 27 landen in de Europese Unie.

Binnen de EU zijn de verschillen echter enorm. Het gemiddelde ligt op 64%, West-Europese landen zoals Nederland, Zweden, Duitsland en Oostenrijk hebben echter een participatiegraad die (ver) boven de 70% ligt. Verder naar het oosten komen Hongarije en Slowakije niet eens aan 60%. En dat terwijl de Europese Unie middels haar Lissabon-doelstellingen streefde naar een gemiddelde participatiegraad van 70% in 2010.

Ook qua werkloosheid zijn de Europese verschillen significant. In Spanje ligt de werkloosheid ruim boven de 20%, terwijl in bijvoorbeeld Nederland (4,5% in 2010) en Oostenrijk deze niet boven de 5% (internationale definitie) uitkomt. In Nederland en Duitsland wordt arbeid relatief vaak in deeltijd verricht, een verschijnsel dat in Oost-Europa nauwelijks zichtbaar is. Ook in rijkdom is er een schril contrast. West-Europa kent bijvoorbeeld een veel hoger bruto binnenlands product per hoofd van de bevolking dan Zuid-Europa. In Midden- en Oost-Europa ligt dit cijfer nog (veel) lager.

Ondanks de grote regionale verschillen binnen Europa is het vergrijzingsprobleem en de daarmee samenhangende krimpende beroepsbevolking een continentale uitdaging. Het verhogen van de arbeidsparticipatie is een belangrijke oplossingsrichting. In dit onderzoek is daarom aan het bedrijfsleven in zeven Europese landen gevraagd hoe zij aankijken tegen de verhoging van de arbeidsparticipatie.

Onderzoek

Recent heeft OTTO Work Force het Europese marktonderzoek over de verhoging van arbeidsparticipatie gepresenteerd. Op hun actiewebsite www.wiekomthetwerkdoen.nl vind je de resultaten van ons Europese marktonderzoek. Ook vindt je hier veel achtergrondinformatie over het onderwerp. Stof tot nadenken.

Een van de conclusies is:

‘Het verhogen van de arbeidsproductiviteit, het verhogen van de pensioenleeftijd en het aantrekken van personeel van buiten Europa zijn de oplossingen die het bedrijfsleven ziet voor de dreigende tekorten. Slechts 8% van de respondenten ziet het verhogen van de arbeidsparticipatie (spontaan) als een belangrijke oplossing voor dit probleem. Deze bedrijven komen voornamelijk uit Nederland en Polen. Instroom van jongeren in de arbeidsmarkt, flexibilisering van werktijden, zelf opleiden en samenwerken met het onderwijs zijn de oplossingen die bedrijven verder zien om toekomstige arbeidskrapte te voorkomen.’

Tussen Nederland, Duitsland, Polen, Tsjechië, Slowakije, Hongarije en Oekraïne zijn enorme verschillen in werkloosheid, rijkdom en participatiegraad. Het is daarom zeer interessant om te zien hoe er per land wordt aangekeken tegen het Europese streven naar een verhoging van de participatiegraad. Hoe percipieert het Europese bedrijfsleven deze uitdaging? Welke gevolgen verwachten zij in de toekomst te zullen ondervinden? En speelt het bedrijfsleven de grootste rol bij het verhogen van de arbeidsparticipatie, of zijn het overheden, onderwijs en arbeidsbemiddelaars die moeten bijdragen? Relevante vragen voor HRM in de logistieke sector.

Die managers hadden het over het hogere ziekteverzuim, lange re-integratie processen, moeizaam regelen van aangepast werk, gebrekkige motivatie en de ogenschijnlijk geringe flexibiliteit van de oudere wordende collega’s. En, ze treden massaal vervroegd uit. Een van de managers verzuchtte dat het voor die groep ‘too little, too late’ is, maar dat we moeten inzetten op het nu voorkomen van die problemen over enkele jaren.

De vergrijzing betekent een grote verandering voor Nederland. Het is voor het eerst in de geschiedenis dat zoveel mensen zo gezond oud zullen worden. Het aantal 55-plussers neemt de komende 30 jaar met 63% toe. In 2025 is 40% van de bevolking 55 jaar of ouder. Het aandeel mensen dat werkt zal in 2030 aanzienlijk lager zijn dan nu. De beroepsbevolking is nu 68%. In 2030 is die nog maar 56%. Door de massale vergrijzing verdwijnen vaardigheden, kennis en expertise uit organisaties. Wat is er nodig om kennisoverdracht te garanderen en de continuïteit van organisaties te borgen voor als in 2015 de babyboomers met pensioen gaan? Hoe kunnen ouderen langer productief en gezond doorwerken? Hoe voorkomen we dat ouderen vóór de pensioengerechtigde leeftijd terechtkomen in een uitkeringssituatie.

Uit onderzoek van TNO, is gebleken dat ouderen zeker niet zo traag, star, zwak, ziek en misselijk zijn als we vaak denken: “Ouderen zijn door hun lichamelijke beperkingen zeker niet minder inzetbaar dan jongeren. Op een paar uitzonderingen na (stratenmakers, bouwvakkers) zijn er geen beroepen waar een voortdurend beroep wordt gedaan op lichamelijke functies. Vijftigplussers nemen even goed nieuwe kennis op dan jongeren. Ze leren anders. Meer ’on the job’, minder goed klassikaal. Voorwaarde is wel dat iemand het niet verleerd is te leren. Wie twintig jaar nooit meer iets nieuws heeft hoeven doen, heeft een probleem. Een manager die twintig jaar lang een medewerker nooit meer iets nieuws heeft laten doen, heeft een probleem.“ Het ziekteverzuim neemt toe naarmate mensen langer in hun functie zitten. Volgens het CBS is het ziekteverzuim van een 57-jarige bijna het dubbele van een 27-jarige. TNO: “Stilstand is achteruitgang, het zorgt voor een verlies aan inspiratie, en wie niet langer bevlogen is, meldt zich vaker ziek. Maar dat heeft maar heel weinig met leeftijd van doen. Jongeren die lang dezelfde functie uitvoeren, zijn vaker ziek dan ouderen met wisselende werkzaamheden.”

Die managers bij de bijeenkomst van Tempo Team waren allemaal tussen 45 en 55 jaar. Dan komt vanzelfsprekend die ene vraag: wat moet jouw baas nu regelen om jou te kunnen laten werken tot je 67e? Een simpele en logische vraag. Maar, het bleef even akelig stil. Het is helemaal niet zo leuk om daarover te moeten nadenken. Maar, als we zelf daarvoor nu niet nadenken, dan is het straks weer ‘too little, too late’.

Zelf kon ik de vraag in elk geval nog niet beantwoorden. De komende periode ga ik daar eens over nadenken…

Walther Ploos van Amstel (1962)

Deze conclusie staat in het zojuist verschenen Logistics Labour Survey 2008 (LLS). Het onderzoek wordt jaarlijks uitgevoerd in opdracht van Tempo-Team door het bureau Synovate onder 600 bedrijven met een logistieke afdeling. Dit jaar stond het thema vergrijzing en ontgroening centraal. De gemiddelde leeftijd in bedrijven loopt op. Het is steeds lastiger om jonge mensen aan te trekken in deze sector.

Schaarste laat zich voelen

Op dit moment zegt driekwart van de bedrijven, dat vergrijzing en ontgroening prima zijn op te vangen zonder extra maatregelen. Voor de toekomst is de logistieke sector minder zeker op dit punt.

In een reactie op het rapport zegt prof. Hugo Roos, voorzitter van de Vereniging Logistiek Management dat binnen twee jaar de schaarste op de arbeidsmarkt zich zal laten voelen.
Dick van Damme, lector logistiek Hogeschool van Amsterdam, constateert meer belangstelling van eerstejaars studenten voor logistiek.

Ruud van de Graaf, HR-manager bij LambWeston/Meijer stelt dat het korte termijndenken de sector parten speelt. In zijn bedrijf is een leeftijdsbewust personeelsbeleid opgestart.

Meer flexwerkers dan gedacht

Behalve het thema vergrijzing geeft het LLS ook inzicht in de actuele, logistieke arbeidsmarkt. In 2007 hebben logistieke organisaties meer mensen aangenomen dan gedacht. Ook het aantal benodigde flexwerkers lag – net als in andere jaren – ruim hoger dan vooraf budgettair is ingeschat. Meer dan in voorgaande jaren zeggen bedrijven nu ernst te maken met investeren in opleidingen. Aandacht voor arbeidsomstandigheden is nog altijd groot, maar lijkt toch meer te zijn ingebed in de dagelijkse praktijk.

Family CEO
De senior is niet alleen ouder, maar voelt zich gezonder, is goed geïnformeerd, is beter opgeleid, heeft veel geld, weet van technologie, is dol op Internet, gaat bewust met geld om en die senior is vooral vrouw. Vrouwen leven langer en nemen nu al 80 tot 90% van de belangrijke aankoopbeslissingen in huis. Ze gaan bewust om met hun geld en verwachten daarvoor echt iets terug. MIT AgeLab heeft het over ‘The Family CEO’.

Marketeers hebben de seniore consument al gespot. Willie Nelson is het boegbeeld van modebedrijf Gap en rockrollators als Aerosmith en Eric Clapton staan vooraan bij de Free Record Shop. Nieuwe producten en diensten worden ontwikkeld voor de seniorenmarkt. Producten waarbij de grens tussen een hard product en de zachte service vervaagt. De ‘baby boom’ gaat supply chains omkeren. Waarop moet je rekenen?

Producten worden diensten
De senior wil ‘oplossingen’. Engelse drogist Boots heeft de ‘MinuteClinic’ in winkels geïntroduceerd. Doel is klanten beter voor zichzelf te leren zorgen. Technologie gaat daarbij helpen. Herinner je je nog de Tamagoshi? Dat elektronische huisdiertje. Als je er niet goed voor zorgde dan ging ‘ie dood. Die Tamagoshi is er nu om oma te helpen op tijd te eten en medicijnen te slikken; de ‘pharm-pet’. Met een foto van je kleinkind erop voor het broodnodige schuldgevoel (en je kleinkind kan via mobiele techniek kijken of oma haar best wel doet). RFID gaat opa helpen bij de boodschappen. Een scanner op de winkelwagen vertelt opa of de boodschappen wel in zijn persoonlijke dieet passen en welke alternatieven er zijn. Dat is pas een echte ‘personal shopper’.

Producten worden persoonlijk
Je herkent ze meteen in Amsterdam. Kwetterende Amerikaanse bejaarden op sneakers met blauw geverfd haar. NIKE heeft met NIKEiD een concept neergezet om die schoenen volledig aan te passen aan je lijf met alle kwaaltjes en gebreken.
Producten zonder service? Ondenkbaar. En alles moet natuurlijk wel snel. Die senior weet wat waarde is en dat waarde iets van ‘nu’ is. Configureren en maken op order, maar dan wel snel! Daarvan kan Auping met 16 tot 18 weken levertijd nog veel leren

Intelligente systemen in huis
We lachen misschien om het ‘smart toilet’ in Japan dat met jouw output je gezondheid volgt. De opkomst van sensoren overal om je heen maakt dat toilet ‘connected’ met een netwerk van dienstverleners voor zorg, gezondheid, voeding en entertainment. Logistiek wordt ‘Sense and Respond’ op basis van een perfecte ‘situational awareness’.
Dat ‘Sense and Respond’ netwerk vraagt om strategische samenwerking. Bijzonder is het initiatief van Comcast en Philips in het Motiva-project dat gezondheidszorg regelt rond de senior.

De oudere werknemer
Accepteer het maar. We moeten werken tot we 70 zijn. Je werknemers worden dus ouder. Zijn voelen zich gezonder (weinig ziekteverzuim), maar hebben meer chronische kwalen. Daarmee moet je rekening houden als je de werkplek inricht. Meer licht, tilhulpen en ClassicFM in plaats van SlamFM. Het goede nieuws? Je houdt waardevolle kennis en ervaring aan boord.

Kleiner denken
De laatste les is dat logistiek ‘kleiner’ moet denken. De senior woont alleen of met een partner en eet minder dan een jongere. Geen grote winkelwagens meer, wel kleinere verpakkingen. Ik ben benieuwd wat Albert.nl straks gaat doen voor deze markt.

Ik schreef net dat ouderen zich gezonder voelen. Ze hebben meer chronische kwalen, maar passen hun levensstijl aan. Maar, de kosten van de gezondheidszorg van een 80-jarige zijn 5 tot 10 hoger dan voor een 40-jarige. Een uitdaging voor de gezondheidszorglogistiek…

Wie de ouderen heeft, heeft de toekomst. Marketeers beseffen best dat daar kansen liggen. Ohra scoort met een zorgverzekeringbedacht voor 50+-ers. Geen bevallingen, wel Viagra. Alles draait om het snel invullen van de behoefte van die ene individuele senior. De sleutel tot de groeiende groep ouderen is authentieke, individuele belangstelling. Zolang je bij de kassa of in het restaurant vooral irritatie voelt over het gedrag van een oudere, ben je nog heel ver af van authentieke belangstelling, schreef iemand als reactie op mijn eerdere column.

De ‘baby boom’ gaat de waardeketen omkeren. Kijk eens met de ogen van je klant’. Amerikanen hebben het over ‘staple yourself to an order’ (maak eens mee wat de klant meemaakt). De senior is kritisch over de persoonlijke waarde die de onderneming biedt. Kan die waarde echt worden geboden door de 19-jarige VMBO-er, die in het call centre de klant aan de lijn krijgt met lastige vragen? In de huid van de klant kruipen, individuele logistieke ondersteuning, snelheid en doen wat je belooft zijn basisvoorwaarden.
De keten omkeren! 

Je moet meer dan ooit waarde toevoegen samen met je collega’s. Maak je borst maar nat. De waardeketen inrichten vanuit de behoefte van de seniore klant vraagt om een echt andere aanpak alle processen in de onderneming. Succesvol innoveren betekent passie voor het bedenken en organiseren van winstgevende ‘waardeketens’. En die waardeketens gaan om prestaties die er voor de klant toe doen… Die klant kan je helpen producten en diensten te ontwikkelen die ook andere klanten aanspreken. Wat vandaag de seniore klant wil, willen morgen misschien wel al jouw klanten